یکی از نگرانی های جدی در مراقبت از سالمندان ، زخمهای بستر می باشد ، که از آن به عنوان زخم فشار نیز یاد میشود. در ” تنظیم برنامههای مراقبتی برای بهبود پوست و جلوگیری از آسیب مجدد آن ” خانواده سالمند یا شخصی که برای نگهداری از سالمند در خانه انتخاب شده است و همچنین پرستاران متخصص نگهداری از سالمندان باید با علائم بروز زخم بستر به خوبی آشنا باشند تا بتوانند در زمان مناسب از گسترش و ایجاد آن جلوگیری کنند. لازم به ذکر است که بیماران بستری شده، افراد فلج یا ویلچر نشین، بیشتر در معرض خطر ابتلا به بیماری زخم بستر هستند. همواره توجه داشته باشید که یک ناحیه کوچک و دردناک روی سطح پوست (که به استخوان نزدیکتر است) میتواند بهسرعت به یک مشکل بزرگ سلامتی برای سالمندان نحیف تبدیل شود.
لوئیس ارونسون، استاد پزشکی در دانشگاههای کالیفرنیا و سانفرانسیسکو، و همچنین نویسنده کتاب تاریخچه بیماری زخم بستر ، در ابن کتاب برخی از رایجترین زخم هایی که لازم است مراقبین در مورد آن بدانند را توضیح میدهد. رایجتریت زخم های بستر،( یا زخم فشار):
- زخم فشار نوع دو: (زخمهای در سطح مخاط یا زیر مخاط دستگاه گوارش)
- زخم دهلیزی : (زخمهای که در دهان ایجاد میشوند)
همگی ناشی از یک مشکل هستند. دکتر آرونسون معتقد است «اصطلاح زخم فشار این روزها رایجتر است؛ زیرا فشار عامل اصلی این زخم است و این زخمها قطعا در مکانهایی غیر از تخت اتفاق میافتد.»
زخم فشار چگونه بهوجود میآید؟
زخم فشار در لایه بیرون پوست ( اپیدرم ) و بخشی از لایه زیرین پوست (درم) دیده میشود و اغلب باعث ترک خوردن و باز شدن زخم میشود که دلیل آن فشرده شدن پوست بین دو سطح سخت مانند تختخواب یا صندلی و استخوان است.
سه علت اصلی که باعث ایجاد زخم فشار میشود، عبارتند از:
- فشار بیش از حد، ناشی از نشستن یا در بسترخوابیدن بدون تغییر موقعیت؛
- کشیده شدن پوست بر روی ملحفه و بستر؛
- ترکخوردگی پوست، درحالیکه بدن فرد بر روی صندلی یا تخت میافتد، پوست خراشیده میشود یا بافت زیر آن ضرب میبیند.
برخی از افراد بیشتر از دیگران در معرض خطر ابتلا به این بیماری هستند. بهعنوان مثال، پوست افراد سالخورده از آسیبهای شدیدتری نسبت به پوست افراد جوان برخوردار است. افراد فلج یا ویلچر نشین، که توانایی تغییر وضعیت خود در بستر را ندارند، از افراد در معرض خطر ابتلا به زخم بستر هستند. همچنین، رطوبت ناشی از تب یا مسائل بیاختیاری، باعث میشود که پوست ضعیفتر شده و بیشتر در معرض ابتلا به زخم بستر قرار بگیرد.
وضعیت مزمن سلامتی و عوامل تاثیرگذار بر شیوه زندگی میتواند خطر ابتلا به بیماریهای سرطان، سکته مغزی، اسکلروز چندگانه (ام اس)، بیماری پارکینسون ، بیماری آلزایمر ، دیابت ، سوءتغذیه، استعمال دخانیات، بیماری مزمن انسدادی ریه (COPD)، بیماری عروق محیطی (PAD)، سکته قلبی و شکستگی لگن را افزایش دهد.
علائم زخم بستر
دکتر آرونسون تأکید میکند که «پیشگیری از بیماری بهتر از درمان آن است.» اگر مناطق تحریک شده بدن هر چه زودتر تشخیص داده شوند، اقدامات صحیح و مراقبت پوستی میتواند از ایجاد زخمهای دردناک در این مناطق پیشگیری کند. این اقدامات فوق العاده مهم است؛ زیرا این زخمها میتوانند بسیار عمیق و حتی آلوده شوند. این علائم عبارتند از:
- تغییر در رنگ پوست؛ رنگهای بنفش یا آبی در افراد با پوست تیره و لکههای قرمز یا صورتی در افراد با پوست روشنتر.
- نوسانات غیرطبیعی در دما؛ گرمای بیشازحد نشاندهنده التهاب است درحالی که سرما نشاندهنده کمبود یا عدم وجود جریان خون در یک ناحیه از بدن است. هر دو این موارد نشانههای بدی است.
- تغییرات در استحکام بافتها. نواحی تحت تأثیر،َ ممکن است فوقالعاده نرم بوده و متفاوت با بافتهای مشابه در اطراف خودشان باشند.
- حواس غیر طبیعی. اغلب در نواحی خطرناک احساس بیحسی یا مورمور شدن رخ میدهد.
سایر علائم آزاردهنده که شامل تاول و ساییدگی پوست است، حاکی از آسیب سطحی موجود است که میتواند به آسانی بدتر شود. همچنین کبودیهای عمیق در اطراف نواحی خطرناک که در واقع جدیتر هستند، اغلب حاکی از آسیب قابلتوجهی در زیر پوست میباشد.
زخم بستر در چه نواحی بیشتر دیده میشود
زخم بستر در نقاط آسیبپذیر بدن که زخم بیشتر در آنجا پیشرفت میکند، به وجود میآید. به عنوان مثال، نشستن بیش از حد، زخمهایی را در زیر افراد به وجود میآورد. همچنین دراز کشیدن به پشت، در مدت زمان طولانی خطر ابتلا به زخم بستر را افزایش میدهد. این نواحی عبارتند از:
- سیکروم؛ استخوان بزرگ در بخش اصلی ستون فقرات (فقط بخش بالایی سینه)
- پشت استخوان خاجی، درست بین دو برجستگی باسن
- لگن؛ استخوانی که وزن به هنگام نشستن روی آن قرار میگیرد (ischial tuberosity نیز نامیده می شود)
- هر قسمت از سر که در تماس با سطح تخت، بالش و غیره است.
نواحی دیگر عبارتند از:گوشها، نزدیک زانوها، مچها، استخوانهای شانه، آرنجها و هر جای دیگر که ممکن است در برابر یک سطح، در مدت زمان طولانی، فشرده شود.
