خواب یکی از نیازهای اساسی انسان است و هرگونه اختلال در جریان طبیعی آن، علاوهبر ایجاد مشکلات روانی میتوانند کارایی فرد را نیز کاهش بدهند. اگرچه اختلالات خواب در هر سنی رخ میدهد، اما اختلالات خواب در سالمندان به میزان قابل توجهی بیشتر اتفاق میافتد. این اختلالات خواب سالمندان را دچار مشکل میکنند. برخی از این اختلالات خواب در سالمندان عبارتند از سندرم پای بیقرار، اختلالات دورهای در حرکات اندامها، اختلال رفتاری حرکت سریع چشم در خواب و … می باشد که در ادامه یک مرور کلی بر هر یک از این اختلالات خواب خواهیم داشت.
هر دو اختلال سندرم پای بیقرار یا RLS و اختلال حرکات دورهای اندامها یا PLMD، باعث ایجاد شرایطی میشوند که افراد در هنگام خواب اندامهای خود را حرکت بدهند و منجر به کمبود خواب و خوابآلودگی روزانه میشود. اغلب، هر دوی این اختلالات در یک فرد رخ میدهد.
سندرم پای بیقرار
در بین اختلالات خواب در سالمندان ، سندروم پای بیقرار یک وضعیت رایج در افراد سالمند است و بیش از ۱۵ درصد افرادی که ۸۰ سال یا بیشتر سن دارند را، تحت تاثیر قرار میدهد. افراد مبتلا به RLS دچار احساس ناخوشایند در پاهای خود میشوند و مواردی مانند احساس سوزن سوزن شدن و یا گزگز، درد و کشش، حرکت حشرات بر روی پوست و یا خواب رفتگی دست و پا را تجربه میکنند و فرد بیمار برای کاهش این حس ناچار است پای خود را تکان بدهد یا بکشد. این موارد که در خواب افراد مبتلا مشکل ایجاد میکنند، منجر به خوابآلودگی در طول روز میشوند.
اگرچه دانشمندان بهطور کامل دلیل سندرم پای بیقرار را نمیدانند، اما این اختلال به وضعیتهای مختلفی وابسته است. برخی از این وضعیتها عبارتند از : کمبود آهن، نارسایی کلیه، دیالیز و اختلالات عصبی و… این اختلال در افراد سالمند بیشتر شیوع دارد.
اختلال حرکات دورهای اندامها
اختلال حرکات دورهای اندامها و یا PLMD، وضعیتی است که باعث میشود افراد در خواب، هر ۲۰ تا ۴۰ ثانیه اندامهای خود را حرکت بدهند یا بهعبارتی منجر به پرشهای مکرر پاها در زمان خواب میشود. همانند RLS، اختلال PLMD نیز موجب اختلال خواب در فرد بیمار و شریک زندگی او میشود و در طول روز موجب خستگی و خوابآلودگی میشود. این اختلال ممکن است در اثر یک اختلال دیگر و یا بیماریهای طبی ایجاد شود، مانند دیابت، آسیب نخاعی، بیشفعالی و یا کمخونی. گاهی اوقات با درمان بیماریهای طبی زمینهای، اختلال PLMD نیز درمان میشود. مطالعهای که در رابطه با این اختلال انجام شده است نشان میدهد که ۴۰ درصد از سالمندان مبتلا به حالت میانهای از اختلال PLMD هستند.
اختلال رفتاری حرکت سریع چشم در خواب
یکی دیگر از موارد اختلالات خواب در سالمندان که خواب افراد را دچار مشکل میکند، اختلال رفتاری حرکت سریع چشم در خواب است که همچنین با عنوان اختلال رفتاری در خواب REM شناخته میشود. این اختلال در افراد بالای ۵۰ سال بیشتر رایج است.
خواب REM فعالترین مرحله در خواب است و در همین مرحله رویاها اتفاق میافتند. در طول خواب REM نرمال، چشمها به عقب و جلو حرکت میکنند اما عضلات نمیتوانند حرکت کنند. در اشکال شدیدتر اختلال خواب REM عضلات کاملا متحرک هستند و فرد بیمار در خواب مانند آنچه در رویاهایش رخ میدهد، در واقعیت رفتار میکند.
درمان اختلالات خواب در سالمندان
اغلب افرادی که در طول خواب از اختلالات حرکتی مانند حرکت پای بیقرار یا اختلال حرکتی دورهای در اندامهای حرکتی رنج میبرند، با داروهای مشابه بیماری پارکینسون با موفقیت درمان میشوند. افراد مبتلا به سندرم پای بیقرار، اغلب به کمبود آهن خون دچار هستند. در چنین مواردی پزشکان اغلب مکملها را تجویز میکنند.
داروها همچنین میتوانند افراد مبتلا به اختلال خواب REM را درمان کنند. اگر گزارشهایی مبنی بر فعالیتهای خطرناک مانند ضربه زدن و یا راه رفتن فرد بیمار در طول خواب وجود دارد، لازم است به منظور رفع اختلالات خواب در سالمندان و حفاظت از بیماران و کسانی که با آنها زندگی میکنند، تغییراتی در محیط خواب بیمار صورت بگیرد.
منبع: Restless Leg Syndrome and Other Sleep Disorders
بیشتر بخوانید: آپنه خواب در سالمندی چیست؟
