زمین خوردن سالمندان یکی از اتفاقات شایع در دوران سالمندی است و برخلاف تصور بسیاری از افراد، نباید آن را صرفاً بخشی طبیعی و اجتنابناپذیر از افزایش سن دانست. کاهش قدرت عضلات، اختلال در تعادل، مشکلات بینایی، بعضی بیماریها و داروها و همچنین خطرات موجود در محیط زندگی، میتوانند احتمال سقوط سالمند را افزایش دهند.
یک زمین خوردن ساده گاهی ممکن است آسیب جدی ایجاد نکند، اما در برخی سالمندان میتواند به شکستگی، کاهش توانایی حرکتی، کاهش اعتمادبهنفس و حتی ترس از راه رفتن دوباره منجر شود. به همین دلیل، پیشگیری از زمین خوردن سالمندان فقط به جمع کردن فرشها یا استفاده از کفش مناسب محدود نمیشود.
برای کاهش خطر سقوط، باید هم به وضعیت جسمی و توانایی حرکتی سالمند توجه کرد و هم محیط زندگی او را ایمنتر ساخت. تحقیقات نشان میدهند برنامههایی که روی تعادل، عملکرد حرکتی و قدرت عضلات تمرکز دارند، میتوانند به کاهش زمین خوردن کمک کنند و در سالمندان پرخطر، اصلاح خطرات محیط خانه نیز اهمیت زیادی دارد.
در ادامه این مقاله که توسط همکاران ما در سرای سالمندان والا تهران تهیه شده است، مهمترین راهکارهای جلوگیری از زمین خوردن سالمندان را بررسی میکنیم.
چرا سالمندان بیشتر زمین میخورند؟
با افزایش سن، تغییراتی در بدن ایجاد میشود که ممکن است حفظ تعادل و واکنش سریع در برابر لغزش یا برخورد با موانع را دشوارتر کند. با این حال، افزایش سن بهتنهایی علت زمین خوردن نیست و معمولاً چند عامل در کنار هم باعث افزایش خطر سقوط میشوند.
مهمترین عوامل عبارتاند از:
• کاهش قدرت و حجم عضلات
• اختلال در تعادل و راه رفتن
• ضعف بینایی یا تغییرات بینایی
• سرگیجه و افت فشار خون
• بیماریهای عصبی یا حرکتی
• مصرف بعضی داروها و عوارضی مانند خوابآلودگی یا گیجی
• استفاده نادرست از عصا، واکر یا سایر وسایل کمکی
• کفش و دمپایی نامناسب
• نور کم در محیط خانه
• فرش، سیم برق، کف لغزنده و سایر موانع
به همین دلیل، ممکن است دو سالمند با سن مشابه، خطر زمین خوردن کاملاً متفاوتی داشته باشند. در رویکردهای جدید پیشگیری از سقوط نیز تأکید میشود که سابقه زمین خوردن و عوامل خطر هر فرد باید جداگانه بررسی شوند.
۱. محیط خانه را برای سالمند ایمن کنید
یکی از اولین قدمها برای جلوگیری از زمین خوردن سالمندان، بررسی محیطی است که سالمند هر روز در آن رفتوآمد میکند. بسیاری از زمین خوردنها زمانی اتفاق میافتند که مسیر حرکت شلوغ، نور محیط کم یا کف زمین لغزنده باشد.
برای ایمنتر کردن خانه:
• مسیرهای رفتوآمد را تا حد امکان خلوت نگه دارید.
• سیمهای برق و وسایل اضافی را از مسیر حرکت جمع کنید.
• فرشهایی را که روی زمین حرکت میکنند، ثابت یا از مسیر خارج کنید.
• کف زمین را خشک و تمیز نگه دارید.
• وسایلی که سالمند زیاد استفاده میکند در ارتفاع مناسب قرار دهید.
• از قرار دادن وسایل در راهروها و مسیرهای عبور خودداری کنید.
ارزیابی و اصلاح خطرات محیط خانه میتواند بهویژه برای سالمندانی که خطر زمین خوردن بیشتری دارند، اهمیت داشته باشد.
۲. حمام و سرویس بهداشتی را ایمن کنید
حمام یکی از بخشهای پرخطر خانه برای سالمندان است؛ زیرا وجود آب، رطوبت و سطوح صاف میتواند احتمال لغزش را افزایش دهد. از طرف دیگر، سالمندی که تعادل ضعیفتری دارد ممکن است هنگام ورود به وان، استفاده از توالت یا بلند شدن از حالت نشسته دچار مشکل شود.
برای ایمنتر کردن حمام میتوانید:
• در کنار توالت و داخل و خارج محدوده دوش، دستگیرههای محکم نصب کنید.
• در صورت نیاز از صندلی حمام یا صندلی مخصوص دوش استفاده کنید.
• کف حمام و محدوده دوش را با تجهیزات مناسب، ضدلغزش کنید.
• بعد از استفاده، آب روی کف را تا حد امکان خشک کنید.
• وسایل مورد نیاز سالمند را در محلی قرار دهید که برای برداشتن آنها نیازی به خم شدن یا کشش بیش از حد نباشد.
• روشنایی حمام را مناسب نگه دارید و مسیر ورود و خروج را روشن کنید.
پزشکان نیز نصب دستگیره در محدوده وان، دوش و توالت و بهبود روشنایی خانه را از اقدامات مهم برای کاهش خطر سقوط میداند.
نکته مهم: اگر سالمند برای حفظ تعادل به کمک نیاز دارد، بهتر است ایمنسازی حمام بر اساس شرایط واقعی او انجام شود؛ گاهی یک دستگیره ساده کافی نیست و استفاده از صندلی دوش یا ارزیابی تخصصی محیط لازم است.
۳. هنگام بالا و پایین رفتن از پلهها احتیاط بیشتری داشته باشید
پلهها برای سالمندی که ضعف عضلانی، اختلال تعادل یا مشکل بینایی دارد، میتوانند یکی از نقاط پرخطر خانه باشند.
برای کاهش خطر سقوط:
• در دو طرف راهپله، نرده یا دستگیره محکم نصب کنید.
• تمام پلهها را به اندازه کافی روشن نگه دارید.
• کلید چراغ را در ابتدای مسیر و در محلی قرار دهید که دسترسی به آن آسان باشد.
• روی پلهها وسایل، کفش یا اشیای اضافی قرار ندهید.
• اگر لبه پلهها بهخوبی دیده نمیشود، از روشهای مناسب برای افزایش دید استفاده کنید.
• سالمند را تشویق کنید هنگام بالا و پایین رفتن از پله، عجله نکند و از نرده استفاده کند.
اگر سالمند هنگام استفاده از پلهها احساس ناامنی میکند یا مرتب تعادلش را از دست میدهد، بهتر است به جای اینکه فقط او را به «بیشتر احتیاط کردن» تشویق کنیم، علت مشکل حرکتی یا تعادلی او بررسی شود.
۴. کفش مناسب بپوشید
کفش و حتی دمپایی نامناسب میتواند راه رفتن سالمند را دشوارتر کند. کفش مناسب باید اندازه پای فرد باشد، بهخوبی روی پا قرار بگیرد و کف آن اصطکاک مناسبی با سطح داشته باشد.
بهتر است سالمند:
• از کفشهای اندازه و متناسب با پای خود استفاده کند.
• کفشهایی را انتخاب کند که کف آنها اصطکاک مناسبی داشته باشد.
• از کفشهای بسیار گشاد یا مدلهایی که بهراحتی از پا خارج میشوند، پرهیز کند.
• در صورت امکان، به جای راه رفتن با جوراب روی سطوح لغزنده، از پوشش مناسب و ایمن استفاده کند.
• کفشهای فرسودهای را که کف آنها ساییده شده است، تعویض کند.
پزشکان نیز استفاده از کفش محکم، مناسب و ضدلغزش را یکی از اقدامات کمککننده به حفظ تعادل و تحرک سالمندان معرفی میکند.
۵. قدرت عضلات و تعادل سالمند را تقویت کنید
یکی از مهمترین بخشهای پیشگیری از زمین خوردن، حفظ قدرت عضلات، تعادل و توانایی حرکتی است.
با افزایش سن و کاهش فعالیت بدنی، ممکن است قدرت عضلات پاها و توانایی حفظ تعادل کاهش پیدا کند. این وضعیت میتواند بلند شدن از صندلی، راه رفتن، تغییر جهت یا عبور از موانع را برای سالمند دشوارتر کند.
اما منظور از ورزش برای سالمندان، انجام حرکات سنگین یا ورزشهای سخت نیست. نوع و شدت فعالیت باید با وضعیت جسمی، بیماریهای زمینهای، توانایی حرکتی و سابقه زمین خوردن فرد هماهنگ باشد.
برنامههای پیشگیری از سقوط که توسط فرد متخصص طراحی میشوند، معمولاً روی مؤلفههایی مانند تعادل، هماهنگی، قدرت و توانایی انجام حرکات روزمره تمرکز دارند و باید متناسب با توانایی و شرایط هر سالمند پیشرفت کنند.
برای بعضی سالمندان ممکن است تمرینهایی مانند:
• تمرین قدرت عضلات پا
• تمرینهای تعادلی
• تمرین بلند شدن و نشستن از صندلی
• پیادهروی متناسب با توانایی فرد
• تمرینهای عملکردی روزمره
مناسب باشد.
اگر سالمند ضعف شدید، سرگیجه، اختلال تعادل، سابقه سقوط مکرر یا بیماری زمینهای مهم دارد، بهتر است قبل از شروع برنامه ورزشی با پزشک یا فیزیوتراپیست مشورت شود.
در سالمندان ساکن مراکز مراقبتی نیز پزشکان توصیه میکنند فعالیت و تمرین بر اساس توانایی فرد ادامه پیدا کند و در صورت امکان برنامهای شامل تعادل، هماهنگی، قدرت و توان حرکتی متناسب با شرایط او در نظر گرفته شود.
۶. اگر سالمند به عصا یا واکر نیاز دارد، از وسیله کمکی مناسب استفاده کنید
عصا، واکر و سایر وسایل کمکحرکتی میتوانند برای بعضی سالمندان، راه رفتن را ایمنتر کنند؛ اما صرفاً استفاده از وسیله کمکی به معنی کاهش خطر زمین خوردن نیست. مهم است که وسیله متناسب با شرایط سالمند انتخاب شده و نحوه استفاده از آن نیز بهدرستی آموزش داده شود.
برای مثال، ارتفاع نامناسب عصا یا واکر، استفاده اشتباه از آن هنگام چرخیدن، بلند شدن از صندلی یا بالا و پایین رفتن از پلهها، میتواند تعادل سالمند را مختل کند.
بنابراین اگر سالمند در راه رفتن مشکل دارد یا مرتب تعادل خود را از دست میدهد، بهتر است انتخاب و تنظیم وسیله کمکی توسط فیزیوتراپیست یا متخصص مربوطه انجام شود. در ارزیابی خطر سقوط نیز وضعیت راه رفتن، تعادل، قدرت عضلات و توانایی حرکتی فرد باید در کنار یکدیگر بررسی شوند.
چند نکته مهم هنگام استفاده از عصا یا واکر
• ارتفاع وسیله باید متناسب با قد و وضعیت بدنی سالمند باشد.
• سالمند باید روش صحیح استفاده از آن را یاد گرفته باشد.
• پایههای واکر و نوک عصا باید سالم و بدون فرسودگی باشند.
• هنگام بلند شدن از صندلی، نباید برای کشیدن بدن به سمت بالا به واکر تکیه کرد؛ روش صحیح باید توسط متخصص آموزش داده شود.
• اگر سالمند با وجود استفاده از وسیله کمکی همچنان زمین میخورد، نباید فقط وسیله را عوض کرد؛ علت اصلی اختلال تعادل باید بررسی شود.
نکته مهم این است که هدف از استفاده از عصا یا واکر، فقط «کمک به راه رفتن» نیست؛ بلکه باید به سالمند کمک کند تا با اطمینان و ایمنی بیشتری حرکت کند و استقلال خود را حفظ کند.
۷. بینایی سالمند را بهطور منظم بررسی کنید
گاهی سالمند به دلیل کاهش دید، تار دیدن، مشکلات مربوط به عمق دید یا بیماریهای چشمی، موانع موجود در مسیر را بهموقع تشخیص نمیدهد و همین مسئله احتمال زمین خوردن را افزایش میدهد.
مشکلات بینایی بهخصوص زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکنند که با سایر عوامل خطر، مانند ضعف عضلات یا اختلال تعادل، همراه باشند. به همین دلیل بررسی بینایی یکی از بخشهای ارزیابی جامع خطر سقوط در سالمندان است.
بهتر است سالمند بهصورت منظم توسط چشمپزشک یا متخصص بینایی معاینه شود و در صورت تغییر شماره عینک، عینک مناسب خود را استفاده کند. پزشکان نیز توصیه میکنند سالمندان حداقل سالی یکبار وضعیت چشم و بینایی خود را بررسی کنند و در صورت نیاز، شماره عینک اصلاح شود.
فقط معاینه چشم کافی نیست
محیط اطراف سالمند نیز باید متناسب با وضعیت بینایی او تنظیم شود. برای مثال:
• راهروها و مسیر رفتوآمد باید نور کافی داشته باشند.
• کلید چراغ باید بهراحتی در دسترس باشد.
• مسیر رفتوآمد شبانه، بهخصوص بین تخت و سرویس بهداشتی، نباید تاریک باشد.
• موانع کوچک روی زمین باید از مسیر جمع شوند.
• اگر سالمند از عینک استفاده میکند، باید همیشه عینک مناسب و تمیز در دسترس او باشد.
در سالمندانی که از عینکهای دوکانونی یا تدریجی (Progressive) استفاده میکنند نیز باید توجه داشت که این نوع عینکها ممکن است در بعضی موقعیتها درک فاصله و ارتفاع را دشوارتر کنند. بنابراین اگر سالمند هنگام راه رفتن یا بالا و پایین رفتن از پلهها مشکل پیدا میکند، بهتر است موضوع با متخصص چشم یا بیناییسنج مطرح شود.
۸. داروهای سالمند را بهطور منظم بررسی کنید
یکی از مواردی که گاهی در بررسی علت زمین خوردن سالمندان نادیده گرفته میشود، داروهایی است که سالمند مصرف میکند.
برخی داروها میتوانند عوارضی مانند خوابآلودگی، گیجی، ضعف یا سرگیجه ایجاد کنند و در بعضی افراد، بهخصوص سالمندانی که چند دارو را همزمان مصرف میکنند، احتمال از دست دادن تعادل را افزایش دهند.
به همین دلیل، راهنماهای جدید پیشگیری از سقوط توصیه میکنند داروهای سالمند بهصورت ساختاریافته بررسی شوند تا داروهایی که ممکن است خطر زمین خوردن را افزایش دهند، شناسایی شوند و در صورت نیاز، پزشک درباره تغییر دوز، جایگزینی یا قطع آنها تصمیم بگیرد.
این موضوع درباره بعضی داروهای مؤثر بر سیستم عصبی و داروهای روانپزشکی اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا برخی از این داروها میتوانند با افزایش خوابآلودگی یا اختلال هوشیاری، خطر سقوط را بیشتر کنند.
چه زمانی باید داروهای سالمند بررسی شوند؟
اگر سالمند:
• بعد از شروع یک داروی جدید دچار سرگیجه یا خوابآلودگی شده است؛
• هنگام بلند شدن احساس سبکی سر دارد؛
• بهتازگی چند داروی جدید دریافت کرده است؛
• داروهای متعددی را بهصورت همزمان مصرف میکند؛
• یا بدون علت مشخص چند بار زمین خورده است،
بهتر است فهرست کامل داروهای او با پزشک یا داروساز بررسی شود.
نکته بسیار مهم: هیچ دارویی را نباید خودسرانه قطع یا مقدار آن را کم و زیاد کرد. بعضی داروها، بهویژه داروهای مؤثر بر سیستم عصبی، در صورت قطع ناگهانی میتوانند عوارض جدی ایجاد کنند. تصمیم درباره تغییر درمان باید توسط پزشک و متناسب با شرایط خود سالمند گرفته شود.
یک نکته مهم درباره داروهای بدون نسخه
هنگام بررسی داروها، فقط نسخه پزشک را در نظر نگیرید. داروهای بدون نسخه و فرآوردههایی که سالمند خودسرانه مصرف میکند نیز باید به پزشک یا داروساز گفته شوند. پزشکان نیز توصیه میکنند هنگام بررسی خطر زمین خوردن، داروهای نسخهای و بدون نسخه هر دو مورد توجه قرار بگیرند.
۹. سرگیجه، افت فشار و مشکلات جسمی را جدی بگیرید
اگر سالمند هنگام بلند شدن از تخت یا صندلی دچار سرگیجه، سبکی سر، سیاهی رفتن چشم یا احساس عدم تعادل میشود، نباید این علائم را صرفاً به افزایش سن نسبت داد.
افت فشار خون هنگام تغییر وضعیت بدن، بعضی بیماریهای قلبی و عروقی، کمآبی بدن، برخی بیماریهای عصبی و حتی عوارض داروها میتوانند در ایجاد سرگیجه یا اختلال تعادل نقش داشته باشند.
پزشکان نیز در ارزیابی خطر سقوط، بررسی وضعیت قلبیعروقی، داروها و عواملی مانند کمآبی بدن را در نظر میگیرند.
اگر سالمند هنگام بلند شدن سرگیجه دارد چه کنیم؟
بهتر است سالمند:
• از تخت یا صندلی آرام و مرحلهبهمرحله بلند شود.
• بعد از نشستن، چند لحظه صبر کند و سپس بایستد.
• اگر احساس سرگیجه یا عدم تعادل دارد، تا برطرف شدن آن راه نرود.
• در صورت تکرار این حالت، موضوع را با پزشک در میان بگذارد.
• فهرست داروهای مصرفی خود را برای بررسی احتمال عوارض یا تداخلات دارویی همراه داشته باشد.
• در صورت توصیه پزشک، وضعیت فشار خون در حالتهای مختلف بررسی شود.
همچنین مصرف مایعات کافی، متناسب با شرایط پزشکی سالمند، اهمیت دارد؛ زیرا کمآبی بدن میتواند باعث سرگیجه شود و در نتیجه احتمال سقوط را افزایش دهد.
اگر سالمند مرتب دچار سرگیجه، غش، ضعف ناگهانی یا از دست دادن تعادل میشود، هدف نباید فقط جلوگیری از افتادن باشد؛ بلکه علت این علائم باید پیدا شود.
۱۰. مسیر رفتوآمد سالمند در شب را ایمن کنید
بسیاری از زمین خوردنها ممکن است زمانی اتفاق بیفتند که سالمند در شرایط کمنور از تخت خارج میشود؛ مثلاً برای رفتن به سرویس بهداشتی.
در این شرایط، ترکیب تاریکی، خوابآلودگی، عجله، کاهش دید و ضعف تعادل میتواند خطر سقوط را بیشتر کند.
برای کاهش این خطر:
• مسیر بین تخت و سرویس بهداشتی را کاملاً خلوت نگه دارید.
• چراغ خواب یا نور کمکی مناسب در مسیر قرار دهید.
• کلید چراغ باید از محل استراحت سالمند بهراحتی قابل دسترس باشد.
• وسایلی مانند کفش، لباس، سیم برق یا فرش کوچک را از مسیر جمع کنید.
• اگر سالمند برای راه رفتن به عصا یا واکر نیاز دارد، وسیله کمکی باید در محل مناسب و قابل دسترس قرار داشته باشد.
• در صورت نیاز، استفاده از چراغهای خودکارِ دارای حسگر حرکت میتواند روشن شدن مسیر را هنگام برخاستن سالمند آسانتر کند.
نور کافی فقط برای مسیر شبانه مهم نیست؛ راهپلهها، ورودیها و سایر قسمتهای پرتردد خانه نیز باید روشنایی مناسبی داشته باشند. پزشکان نیز افزایش نور محیط و نصب نرده در دو طرف پلهها را از اقدامات مهم ایمنسازی خانه میدانند.
۱۱. سلامت استخوانها را فراموش نکنید
پیشگیری از زمین خوردن فقط به این معنا نیست که سالمند اصلاً سقوط نکند؛ باید تلاش کرد اگر سقوط اتفاق افتاد، احتمال آسیب جدی نیز تا حد امکان کاهش پیدا کند.
با افزایش سن، پوکی استخوان و کاهش تراکم استخوان میتواند احتمال شکستگی را افزایش دهد. شکستگی لگن یکی از جدیترین پیامدهای سقوط در سالمندان است و میتواند استقلال فرد را بهشدت تحت تأثیر قرار دهد. به همین دلیل، ارزیابی خطر پوکی استخوان و درمان آن در صورت نیاز، بخشی از مراقبت مناسب از سالمند است.
بنابراین اگر سالمند سابقه شکستگی، پوکی استخوان یا عوامل خطر مرتبط با آن دارد، بهتر است درباره ارزیابی تراکم استخوان و اقدامات لازم برای حفظ سلامت استخوانها با پزشک مشورت شود.
تغذیه مناسب، فعالیت بدنی متناسب با توانایی فرد و دریافت کافی مواد مغذی مورد نیاز بدن نیز اهمیت دارند. درباره مصرف مکملهایی مانند ویتامین D نیز بهتر است تصمیم بر اساس وضعیت فرد و نظر پزشک گرفته شود، نه اینکه برای همه سالمندان یک نسخه یکسان در نظر گرفته شود.
پزشکان نیز توصیه میکنند سالمندان درباره نیاز خود به ویتامین D با پزشک مشورت کنند.
نکته مهم: داشتن استخوانهای سالم جای پیشگیری از سقوط را نمیگیرد. بهترین رویکرد، کاهش همزمان احتمال سقوط و کاهش احتمال آسیب شدید در صورت سقوط است.
۱۲. اگر سالمند چند بار زمین خورده است، به دنبال علت باشید
اگر یک سالمند چند بار در مدت کوتاهی زمین میخورد، بهتر است هر بار آن را یک اتفاق جداگانه و تصادفی در نظر نگیریم.
زمین خوردنهای تکرارشونده میتواند نشانه وجود یک یا چند عامل خطر قابل اصلاح باشد.
در راهنمای NICE، برای سالمندانی که در یک سال گذشته دو بار یا بیشتر زمین خوردهاند، یا در اثر سقوط دچار آسیب شدهاند، نتوانستهاند بهتنهایی از زمین بلند شوند یا هوشیاری خود را از دست دادهاند، ارزیابی جامع خطر سقوط توصیه شده است. این ارزیابی میتواند مواردی مانند راه رفتن و تعادل، قدرت عضلات، بینایی، وضعیت عصبی و شناختی، بیماریهای زمینهای، داروها، سلامت استخوان، وضعیت قلبیعروقی، کفش و خطرات محیط خانه را بررسی کند.
بنابراین در سالمندی که مرتب زمین میخورد، بهتر است به جای اینکه فقط بگوییم:
«بیشتر مراقب باش زمین نخوری.»
پرسش مهمتر این باشد:
«چرا زمین میخورد؟»
ممکن است علت، ضعف عضلات باشد؛ یا اختلال تعادل، مشکل بینایی، سرگیجه، افت فشار، دارو، بیماری زمینهای، کفش نامناسب یا ترکیبی از چند عامل.
به همین دلیل، پیشگیری مؤثر از سقوط در سالمندانی که در معرض خطر بیشتری هستند، معمولاً یک اقدام واحد نیست و باید متناسب با شرایط هر فرد طراحی شود.
اگر سالمند زمین خورد، اول چه کار کنیم؟
اولین واکنش بعد از زمین خوردن سالمند نباید این باشد که فوراً او را بلند کنیم. اول باید بررسی کنیم که آیا احتمال آسیب جدی وجود دارد یا خیر.
اگر خود سالمند هوشیار است، از او درباره درد، سرگیجه و وضعیت بدنش سؤال کنید و اجازه دهید چند لحظه آرام بماند. اگر درد شدید، آسیب احتمالی به سر، گردن، کمر یا لگن وجود دارد یا سالمند نمیتواند حرکت کند، او را به زور بلند نکنید و برای دریافت کمک پزشکی اقدام کنید.
پزشکان نیز توصیه میکنند فردی که احتمال آسیب جدی دارد یا نمیتواند از زمین بلند شود، بدون تلاش برای بلند کردن اجباری، تحت ارزیابی پزشکی قرار بگیرد.
اگر سالمند آسیب واضحی ندارد و خودش میتواند بلند شود.
اگر سالمند هوشیار است، درد شدیدی ندارد و احساس میکند توانایی بلند شدن دارد، بهتر است عجله نکند:
1. ابتدا چند لحظه روی زمین بماند و وضعیت بدنش را بررسی کند.
2. در صورت توانایی، بهآرامی به پهلو بچرخد.
3. سپس با کمک دستها به حالت چهار دستوپا قرار بگیرد.
4. به سمت یک وسیله کاملاً محکم مانند یک صندلی یا مبل حرکت کند.
5. یک پا را روی زمین قرار دهد و با تکیه بر وسیله محکم، آرام بلند شود.
6. پس از بلند شدن، مدتی بنشیند و استراحت کند.
این مراحل فقط زمانی مناسباند که سالمند درد یا آسیب جدی ندارد و خودش توانایی انجام آنها را دارد.
اگر سالمند نمیتواند از زمین بلند شود
اگر سالمند نمیتواند بلند شود، نباید چند نفر با کشیدن دستها یا زیر بغل او را به زور بلند کنند؛ زیرا اگر شکستگی یا آسیب ستون فقرات وجود داشته باشد، حرکت دادن نادرست میتواند وضعیت را بدتر کند.
در این شرایط:
• با اورژانس یا خدمات پزشکی تماس بگیرید.
• اگر تلفن یا وسیله اعلام خطر در دسترس است، از آن استفاده کنید.
• سالمند را تا رسیدن کمک، تا حد امکان گرم و راحت نگه دارید.
• اگر فرد قادر به حرکت دادن بدن خود است، تغییر وضعیت آرام بدن میتواند از بیحرکتی طولانی جلوگیری کند.
یک نکته بسیار مهم: حتی اگر سالمند بعد از سقوط بگوید «چیزی نشده»، اگر سرش به جایی برخورد کرده باشد یا علائم غیرعادی پیدا کند، نباید موضوع را ساده گرفت.
چه زمانی زمین خوردن سالمند یک وضعیت اورژانسی است؟
همه زمین خوردنها به معنی مراجعه فوری به اورژانس نیستند، اما بعضی علائم میتوانند نشاندهنده شکستگی، آسیب سر و مغز یا یک مشکل پزشکی جدی باشند.
در صورت مشاهده هرکدام از موارد زیر، باید فوراً از خدمات اورژانسی کمک گرفت:
• سالمند هوشیاری خود را از دست داده یا بعد از بیهوشی بهخوبی بیدار نمیشود.
• دچار تشنج شده است.
• بهشدت خوابآلود است یا به سختی میتوان او را بیدار کرد.
• دچار گیجی شدید یا تغییر غیرعادی در رفتار شده است.
• سردرد شدید دارد یا سردرد او بهتدریج بدتر میشود.
• چند بار استفراغ میکند.
• دچار ضعف یا بیحسی جدید در دست یا پا شده است.
• در صحبت کردن، راه رفتن یا حفظ تعادل مشکل پیدا کرده است.
• هماهنگی حرکات او بهطور ناگهانی کاهش یافته است.
• اندازه مردمکهای دو چشم با یکدیگر متفاوت شده است.
• احتمال آسیب جدی به سر، گردن، کمر یا لگن وجود دارد.
• سالمند بهدلیل درد یا آسیب نمیتواند از زمین بلند شود.
اگر سالمند سرش به جایی خورده است، حتی بدون علائم شدید احتیاط کنید
آسیب مغزی در سالمندان همیشه بلافاصله با علائم واضح مشخص نمیشود. بعضی علائم ممکن است با تأخیر ظاهر شوند و حتی ممکن است با مشکلاتی که از قبل وجود داشتهاند، مانند اختلال شناختی یا گیجی، اشتباه گرفته شوند.
این موضوع در سالمندی که داروهای رقیقکننده خون یا داروهای ضدپلاکت مصرف میکند اهمیت بیشتری دارد. داروهایی مانند وارفارین، آپیکسابان، ریواروکسابان، کلوپیدوگرل و حتی آسپیرین میتوانند در صورت آسیب مغزی، خطر خونریزی داخل جمجمه را افزایش دهند.
بنابراین اگر سالمند بعد از سقوط ضربهای به سر داشته است، بهخصوص اگر داروهای مؤثر بر انعقاد خون مصرف میکند، بهتر است موضوع توسط پزشک ارزیابی شود و منتظر ظاهر شدن علائم شدید نمانید.
بعد از یک زمین خوردن، فقط به آسیب همان لحظه فکر نکنید
یک اشتباه رایج این است که اگر سالمند بعد از زمین خوردن دچار شکستگی یا زخم واضحی نشد، ماجرا را تمامشده بدانیم.
در حالی که یک سقوط میتواند هشداری درباره وجود یک مشکل زمینهای باشد.
مثلاً ممکن است سالمند به دلیل:
• افت فشار خون،
• سرگیجه،
• اختلال تعادل،
• ضعف عضلات،
• مشکل بینایی،
• عوارض دارویی،
• بیماری عصبی یا حرکتی،
• یا وجود یک خطر در محیط خانه
زمین خورده باشد.
بنابراین بعد از یک سقوط، بهخصوص اگر سقوط بدون علت واضح اتفاق افتاده یا قبلاً نیز تکرار شده است، بهتر است علت آن بررسی شود. CDC نیز توصیه میکند سالمندی که زمین خورده یا هنگام ایستادن و راه رفتن احساس ناپایداری دارد، این موضوع را با پزشک در میان بگذارد.
ترس از دوباره زمین خوردن در سالمندان؛ چرا نباید سالمند را خانهنشین کرد؟
یکی از پیامدهای مهم زمین خوردن که گاهی کمتر مورد توجه قرار میگیرد، ترس از دوباره زمین خوردن است. ممکن است سالمند بعد از یک سقوط، حتی بدون آسیب جدی، اعتماد خود را نسبت به توانایی راه رفتنش از دست بدهد و از انجام فعالیتهایی که قبلاً بهراحتی انجام میداده اجتناب کند.
برای مثال، ممکن است سالمند کمتر از اتاق خود خارج شود، کمتر راه برود، از بالا رفتن از پلهها اجتناب کند یا برای انجام کارهای روزمره بیش از حد به دیگران وابسته شود.
این واکنش در کوتاهمدت ممکن است از نظر سالمند منطقی به نظر برسد؛ اما کاهش بیش از حد فعالیت میتواند به ضعیفتر شدن عضلات، کاهش تعادل و کاهش توانایی حرکتی منجر شود و در نتیجه، زمینه را برای سقوطهای بعدی فراهم کند. راهنماهای جدید پیشگیری از سقوط نیز تأکید میکنند که ایجاد ترس و اضطراب درباره سقوط نباید باعث شود سالمند از فعالیت و حرکت اجتناب کند.
چطور به سالمندی که از زمین خوردن میترسد کمک کنیم؟
هدف این نیست که سالمند را مجبور کنیم بدون توجه به ترسش فعالیت کند؛ بلکه باید احساس امنیت و توانایی او بهتدریج بازسازی شود.
میتوان با فعالیتهای ساده و متناسب با توانایی سالمند شروع کرد و بهتدریج میزان فعالیت را افزایش داد. تمرینهایی که روی تعادل، قدرت عضلات و حرکات کاربردی تمرکز دارند، میتوانند به بهبود توانایی حرکتی کمک کنند. این تمرینها باید متناسب با وضعیت جسمی، بیماریهای زمینهای، توانایی حرکتی و سابقه سقوط فرد انتخاب شوند.
از طرف دیگر، علت سقوط قبلی باید تا حد امکان برطرف شود. اگر سالمند به دلیل لغزندگی حمام زمین خورده، فقط تشویق او به راه رفتن کافی نیست؛ حمام باید ایمن شود. اگر علت، سرگیجه یا عارضه دارویی بوده، باید این مسئله بررسی شود. اگر ضعف عضلات یا اختلال تعادل نقش داشته، برنامه حرکتی مناسب میتواند بخشی از راهحل باشد.
به این ترتیب، سالمند بهجای اینکه با ترس از سقوط زندگی کند، یاد میگیرد چگونه ایمنتر حرکت کند.
پیشگیری از زمین خوردن در خانه سالمندان و مراکز مراقبت از سالمندان
پیشگیری از سقوط در محیطهای مراقبتی با خانه شخصی تفاوتهایی دارد؛ زیرا در این محیطها معمولاً سالمندانی با درجات مختلف ضعف جسمی، اختلال تعادل، مشکلات شناختی یا بیماریهای زمینهای در کنار یکدیگر زندگی میکنند.
در چنین شرایطی، یک راهکار یکسان برای همه سالمندان مناسب نیست. بهتر است وضعیت هر فرد بهصورت جداگانه ارزیابی شود و برنامه پیشگیری بر اساس تواناییها و عوامل خطر همان فرد تنظیم شود. NICE نیز برای محیطهای مراقبتی، ارزیابی جامع خطر سقوط و اجرای مداخلات متناسب با شرایط هر سالمند را توصیه میکند.
محیط مرکز مراقبتی باید برای حرکت ایمن طراحی شود
مسیرهای رفتوآمد باید خلوت، روشن و بدون مانع باشند. کف زمین نباید لغزنده باشد و وسایل ضروری سالمند باید در محلی قرار بگیرند که بدون کشیدگی یا خم شدن بیش از حد قابل دسترس باشند.
همچنین وسایل مورد نیاز سالمند مانند واکر، عصا، زنگ فراخوان یا سایر تجهیزات کمکی باید در جای مناسبی قرار داشته باشند تا فرد برای دسترسی به آنها مجبور به انجام حرکت ناایمن نشود.
فعالیت سالمند را بیدلیل محدود نکنید
یکی از نکات مهم در مراقبت از سالمندان، ایجاد تعادل بین ایمنی و استقلال است.
اینکه برای جلوگیری از سقوط، سالمند را دائماً در تخت یا صندلی نگه داریم، راهکار مناسبی نیست. کاهش فعالیت میتواند باعث افت توانایی جسمی شود و استقلال فرد را کاهش دهد.
برنامههای ورزشی و حرکتی متناسب با شرایط سالمند، بهویژه تمرینهایی که روی تعادل و عملکرد حرکتی و همچنین قدرت عضلات تمرکز دارند، میتوانند در کاهش خطر سقوط نقش داشته باشند. شواهد مربوط به محیطهای مراقبتی نیز از نقش تمرین و مداخلات چندعاملی متناسب با شرایط هر سالمند حمایت میکنند.
در سالمندی که خطر سقوط بالایی دارد، بهتر است میزان و نوع فعالیت توسط پزشک، فیزیوتراپیست یا تیم درمانی مشخص شود و کارکنان مراقبتی نیز بدانند سالمند چه فعالیتهایی را میتواند بهتنهایی انجام دهد و در چه فعالیتهایی به کمک نیاز دارد.
پیشگیری از زمین خوردن سالمندان باید متناسب با شرایط هر فرد باشد
هیچ فهرستی از توصیهها نمیتواند برای همه سالمندان یک نسخه یکسان ارائه دهد.
یک سالمند ممکن است فقط با ایمنسازی حمام و اصلاح چند خطر محیطی، کاهش قابلتوجهی در خطر سقوط داشته باشد؛ در حالی که سالمند دیگری به دلیل ضعف عضلات، اختلال تعادل، مصرف چند دارو و سابقه سقوطهای مکرر، به یک ارزیابی جامع و برنامه چندبخشی نیاز داشته باشد.
به همین دلیل، اگر سالمندی چند بار زمین خورده، هنگام راه رفتن ناپایدار است، از افتادن میترسد یا برای انجام فعالیتهای روزمره به کمک نیاز پیدا کرده است، بهتر است به جای تمرکز صرف بر یک عامل، مجموعه عوامل خطر او بررسی شود. رویکردهای جدید نیز بر همین ارزیابی و مداخلات فردمحور تأکید دارند.
چکلیست ایمنی خانه برای جلوگیری از زمین خوردن سالمند
گاهی خانواده تصور میکند برای جلوگیری از سقوط سالمند باید تغییرات بزرگی در خانه ایجاد کند، در حالی که بسیاری از خطرها با چند بررسی ساده قابل شناسایی هستند. بهتر است خانه را از دید خود سالمند بررسی کنید؛ یعنی مسیرهایی را که او هر روز طی میکند، از اتاق خواب تا سرویس بهداشتی و آشپزخانه، قدمبهقدم بررسی کنید.
اتاق خواب
• مسیر بین تخت و درِ اتاق کاملاً خلوت باشد.
• سیم برق، لباس، کیف و وسایل کوچک روی زمین باقی نماند.
• چراغ خواب یا منبع نور مناسب در کنار تخت وجود داشته باشد.
• کلید چراغ در محلی باشد که سالمند بدون راه رفتن در تاریکی به آن دسترسی داشته باشد.
• اگر سالمند شبها برای رفتن به سرویس بهداشتی از تخت خارج میشود، مسیر شبانه باید کاملاً روشن و بدون مانع باشد.
• وسایل ضروری مانند تلفن، زنگ فراخوان، عینک و وسایل کمکحرکتی در فاصلهای قرار داشته باشند که سالمند برای برداشتن آنها مجبور به کشش یا خم شدن خطرناک نشود.
پذیرایی و اتاقهای اصلی
• فرشهای کوچک و قالیچههای لغزنده را حذف کنید یا بهطور ایمن ثابت کنید.
• مسیرهای پرتردد را از میز، صندلی، سیم و وسایل تزئینی اضافی خالی کنید.
• لبه فرشها نباید بلند یا برگشته باشد.
• مبلمان باید بهگونهای قرار بگیرد که مسیر رفتوآمد باریک یا مسدود نشود.
• وسایل پرکاربرد را در ارتفاع مناسب قرار دهید تا سالمند برای برداشتن آنها مجبور به استفاده از چهارپایه یا صندلی نشود.
CDC نیز حذف موانع و وسایل ایجادکننده خطر از مسیر رفتوآمد، ایمن کردن فرشها و افزایش روشنایی خانه را از اقدامات مهم برای کاهش خطر سقوط میداند.
آشپزخانه
آشپزخانه نیز میتواند محل سقوط باشد، بهخصوص اگر آب، روغن یا مواد غذایی روی زمین ریخته باشد.
• مایعات ریختهشده را بلافاصله پاک کنید.
• وسایل پرمصرف را در کابینتهایی قرار دهید که سالمند بدون بالا رفتن از صندلی یا چهارپایه به آنها دسترسی داشته باشد.
• مسیر بین کابینتها و محل رفتوآمد را خلوت نگه دارید.
• اگر کف آشپزخانه لغزنده است، برای اصلاح آن اقدام کنید.
• هنگام جابهجایی ظروف سنگین، اگر سالمند تعادل یا قدرت کافی ندارد، از او بخواهید کمک بگیرد.
حمام و سرویس بهداشتی
حمام یکی از مهمترین قسمتهای خانه برای بررسی خطر سقوط است.
• کف حمام باید تا حد امکان غیرلغزنده باشد.
• آب جمعشده روی زمین سریعاً خشک شود.
• در محل مناسب، دستگیرههای ثابت و محکم نصب شود.
• در صورت نیاز از صندلی مخصوص حمام استفاده شود.
• مسیر ورود و خروج از حمام خلوت باشد.
• وسایل بهداشتی پرمصرف در محلی قرار بگیرند که سالمند بدون خم شدن یا کشش بیش از حد بتواند آنها را بردارد.
• روشنایی کافی در حمام و مسیر منتهی به آن وجود داشته باشد.
نکته: دستگیرهای که صرفاً برای حوله طراحی شده، جای دستگیره ایمنی و تحملکننده وزن را نمیگیرد. تجهیزات ایمنی باید بهدرستی انتخاب و محکم نصب شوند.
راهروها و مسیرهای رفتوآمد
• مسیر اصلی رفتوآمد سالمند را یک بار از ابتدا تا انتها بررسی کنید.
• هیچ سیم، کابل، جعبه یا وسیلهای در مسیر باقی نماند.
• نور راهرو کافی باشد.
• در مسیرهای شبانه از نور کمکی مناسب استفاده کنید.
• اگر سالمند از واکر یا عصا استفاده میکند، عرض مسیر باید برای حرکت ایمن او کافی باشد.
پلهها
پلهها برای سالمندی که اختلال تعادل یا ضعف عضلات دارد میتوانند خطر قابلتوجهی ایجاد کنند.
• پلهها باید نرده یا دستگیره محکم داشته باشند.
• محل شروع و پایان پلهها بهخوبی روشن باشد.
• روی پلهها وسیلهای قرار نگیرد.
• سطح پلهها نباید لغزنده باشد.
• لبه پلهها باید بهوضوح قابل مشاهده باشد.
• سالمند هنگام بالا یا پایین رفتن عجله نکند و از دستگیره استفاده کند.
اگر سالمند مرتب روی پلهها تعادلش را از دست میدهد، صرفاً گفتن «آرامتر برو» کافی نیست؛ باید توانایی حرکتی، تعادل، قدرت عضلات و در صورت نیاز وسیله کمکی او نیز ارزیابی شود.
یک بررسی ساده اما مهم: خانه را از ارتفاع چشم سالمند ببینید
یکی از بهترین روشها برای پیدا کردن خطرهای پنهان این است که فقط از بالا به خانه نگاه نکنید. مسیر را همانطور که سالمند طی میکند بررسی کنید.
مثلاً از تخت بلند شوید و تا سرویس بهداشتی بروید و از خودتان بپرسید:
آیا در این مسیر جایی وجود دارد که سالمند مجبور شود از روی چیزی رد شود، برای گرفتن چیزی خم شود، در تاریکی راه برود یا برای حفظ تعادل به یک وسیله نامطمئن تکیه کند؟
اگر پاسخ مثبت است، همان نقطه میتواند ارزش اصلاح داشته باشد.
چکلیست سریع پیشگیری از زمین خوردن سالمند
در پایان بررسی خانه، میتوانید این موارد را یکییکی علامت بزنید:
☐ مسیرهای رفتوآمد خلوت هستند.
☐ فرشها و قالیچهها ثابت هستند یا از مسیر حذف شدهاند.
☐ سیم و کابل در مسیر وجود ندارد.
☐ خانه نور کافی دارد.
☐ مسیر شبانه تخت تا سرویس بهداشتی روشن است.
☐ حمام کف ایمن و غیرلغزنده دارد.
☐ دستگیرههای ایمنی مناسب در نقاط ضروری نصب شدهاند.
☐ پلهها روشن و دارای دستگیره محکم هستند.
☐ وسایل پرکاربرد در ارتفاع مناسب قرار دارند.
☐ سالمند کفش مناسب و اندازه میپوشد.
☐ وضعیت بینایی سالمند بررسی شده است.
☐ داروهای سالمند توسط پزشک یا داروساز بررسی شدهاند.
☐ قدرت عضلات و تعادل سالمند مورد توجه قرار گرفته است.
☐ اگر سالمند از عصا یا واکر استفاده میکند، وسیله مناسب و تنظیمشده است.
☐ سرگیجه، افت فشار یا سایر علائم مؤثر بر تعادل بررسی شدهاند.
☐ در صورت سابقه سقوطهای مکرر، ارزیابی جامع انجام شده است.
این چکلیست جای ارزیابی پزشکی را نمیگیرد؛ اما میتواند به خانواده کمک کند خطرهای قابل اصلاح محیط و بعضی عوامل مهم مرتبط با سقوط را زودتر شناسایی کند.
جمعبندی در مورد جلوگیری از زمین خوردن سالمندان
زمین خوردن در سالمندی اتفاقی نیست که همیشه بتوان آن را به «طبیعی بودن افزایش سن» نسبت داد. در بسیاری از موارد، عواملی مانند ضعف عضلات، اختلال تعادل و راه رفتن، مشکلات بینایی، سرگیجه و افت فشار، عوارض بعضی داروها و همچنین خطرهای موجود در محیط زندگی میتوانند احتمال سقوط را افزایش دهند.
به همین دلیل، جلوگیری از زمین خوردن سالمندان باید چندجانبه باشد. ایمنسازی خانه، مناسب بودن کفش، تقویت قدرت عضلات و تعادل، بررسی بینایی، استفاده صحیح از عصا یا واکر، بازبینی داروها و توجه به بیماریها و علائمی که میتوانند تعادل را مختل کنند، همگی میتوانند بخشی از برنامه پیشگیری باشند.
اگر سالمند یک یا چند بار زمین خورده است، بهتر است فقط به برطرف کردن خطر ظاهری اکتفا نکنیم و علت سقوط را نیز بررسی کنیم. بهخصوص در سالمندانی که سقوطهای مکرر، اختلال تعادل، سرگیجه یا ترس از دوباره زمین خوردن دارند، ارزیابی وضعیت جسمی و عوامل خطر بهصورت فردی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
از طرف دیگر، هدف از پیشگیری نباید خانهنشین کردن سالمند باشد. حفظ فعالیت بدنی و استقلال سالمند، در کنار ایجاد محیطی امن و متناسب با تواناییهای او، بخش مهمی از مراقبت صحیح است.
اگر سالمند پس از زمین خوردن دچار ضربه به سر، از دست دادن هوشیاری، گیجی، ضعف یا بیحسی، درد شدید، ناتوانی در حرکت یا احتمال شکستگی شده است، موضوع باید جدی گرفته شود و ارزیابی پزشکی فوری انجام شود.
در نهایت، بهترین روش برای پیشگیری از سقوط سالمندان یک نسخه ثابت برای همه نیست؛ بلکه باید با توجه به سن، توانایی حرکتی، بیماریهای زمینهای، داروهای مصرفی، سابقه سقوط و شرایط محل زندگی سالمند تنظیم شود.
در صورت نیاز به مراقبت و همراهی تخصصی برای سالمندان، انتخاب مرکزی که بتواند وضعیت جسمی و نیازهای روزمره سالمند را بهصورت مستمر بررسی و مدیریت کند، اهمیت زیادی دارد. خانه سالمندان والا با ارائه خدمات مراقبتی، پزشکی و توانبخشی به سالمندان، میتواند برای خانوادههایی که سالمندشان به مراقبت و حمایت بیشتری نیاز دارد، یکی از گزینههای قابل بررسی باشد.
سوالات متداول درباره جلوگیری از زمین خوردن سالمندان
چرا سالمندان بیشتر زمین میخورند؟
زمین خوردن سالمندان معمولاً یک علت واحد ندارد و میتواند نتیجه ترکیبی از عواملی مانند ضعف عضلات، اختلال تعادل و راه رفتن، مشکلات بینایی، سرگیجه و افت فشار خون، بعضی بیماریها، عوارض برخی داروها و خطرهای موجود در محیط خانه باشد. به همین دلیل، در سالمندی که مرتب زمین میخورد، بهتر است علت یا عوامل زمینهای سقوط بررسی شود.
برای جلوگیری از زمین خوردن سالمندان در خانه چه کارهایی باید انجام داد؟
مهمترین اقدامات شامل حذف موانع از مسیر رفتوآمد، ثابت کردن یا حذف فرشهای لغزنده، افزایش روشنایی، ایمنسازی حمام و سرویس بهداشتی، نصب دستگیرههای مناسب، ایمن کردن پلهها و قرار دادن وسایل پرکاربرد در ارتفاع مناسب است. ایمنسازی محیط، بهخصوص در سالمندانی که خطر سقوط بیشتری دارند، میتواند به کاهش زمین خوردن کمک کند.
آیا ورزش میتواند از زمین خوردن سالمندان جلوگیری کند؟
بله. تمرینهایی که روی تعادل، قدرت عضلات و عملکرد حرکتی تمرکز دارند، میتوانند خطر سقوط را کاهش دهند. با این حال، برنامه ورزشی باید با توجه به وضعیت جسمی، بیماریهای زمینهای، توانایی حرکتی و سابقه سقوط سالمند انتخاب شود و برای سالمندانی که تعادل بسیار ضعیفی دارند بهتر است زیر نظر متخصص انجام شود.
بهترین ورزش برای جلوگیری از زمین خوردن سالمندان چیست؟
یک ورزش واحد برای همه سالمندان بهترین گزینه نیست. تمرینهای تقویت عضلات پا، تمرینهای تعادلی و تمرینهای عملکردی که حرکاتی مانند بلند شدن از صندلی و راه رفتن را تقویت میکنند، از انواع تمرینهای مفید هستند. تایچی نیز یکی از نمونههای تمرینهایی است که برای بهبود تعادل مورد استفاده قرار گرفته است. نوع و شدت تمرین باید متناسب با توانایی سالمند تعیین شود.
اگر سالمند مرتب زمین میخورد، چه کار کنیم؟
زمین خوردنهای مکرر باید جدی گرفته شوند. بهتر است پزشک یا تیم درمانی عواملی مانند تعادل و راه رفتن، قدرت عضلات، بینایی، داروهای مصرفی، بیماریهای زمینهای، وضعیت قلبیعروقی و خطرهای محیطی را بررسی کند. در سالمندی که دو بار یا بیشتر در یک سال زمین خورده یا در اثر سقوط آسیب دیده است، ارزیابی جامع خطر سقوط اهمیت بیشتری دارد.
آیا استفاده از عصا یا واکر از زمین خوردن سالمند جلوگیری میکند؟
عصا و واکر میتوانند در بعضی سالمندان به بهبود ثبات و حرکت کمک کنند، اما فقط زمانی مفید هستند که وسیله مناسب انتخاب و بهدرستی تنظیم و استفاده شود. استفاده نادرست از وسیله کمکی میتواند خودش باعث بیثباتی شود. بنابراین اگر سالمند در راه رفتن مشکل دارد، بهتر است انتخاب و نحوه استفاده از وسیله کمکی توسط فیزیوتراپیست یا متخصص مربوطه بررسی شود.
آیا داروها میتوانند باعث زمین خوردن سالمندان شوند؟
بله. بعضی داروها یا ترکیب چند دارو میتوانند باعث خوابآلودگی، سرگیجه یا اختلال تعادل شوند و در نتیجه خطر سقوط را افزایش دهند. به همین دلیل بهتر است داروهای نسخهای و بدون نسخه سالمند بهصورت دورهای توسط پزشک یا داروساز بررسی شوند. هیچ دارویی نباید بدون نظر پزشک قطع یا مقدار آن تغییر داده شود.
آیا مشکلات بینایی باعث زمین خوردن سالمندان میشود؟
بله. کاهش دید میتواند تشخیص موانع و درک فاصله و ارتفاع را دشوارتر کند و یکی از عوامل مؤثر در خطر سقوط باشد. بررسی منظم چشم، اصلاح عینک در صورت نیاز و تأمین نور کافی در محیط زندگی سالمند از اقدامات مهم هستند.
سالمندی که از دوباره زمین خوردن میترسد باید چه کار کند؟
ترس از سقوط نباید باعث شود سالمند کاملاً فعالیت خود را متوقف کند. کمتحرکی میتواند به ضعف عضلات و کاهش توانایی حرکتی منجر شود و وضعیت را بدتر کند. بهتر است ابتدا علت سقوط قبلی بررسی و خطرهای محیطی اصلاح شوند و سپس فعالیتهای ایمن و متناسب با توانایی سالمند بهتدریج افزایش پیدا کنند.
اگر سالمند زمین خورد، آیا باید فوراً او را بلند کنیم؟
خیر. ابتدا باید بررسی شود که سالمند هوشیار است و نشانهای از آسیب جدی ندارد. اگر درد شدید، احتمال شکستگی، آسیب سر یا گردن، بیهوشی یا ناتوانی در حرکت وجود دارد، نباید او را به زور بلند کرد و باید از خدمات پزشکی کمک گرفت. اگر سالمند هیچ آسیب واضحی ندارد و خودش توانایی حرکت دارد، میتوان به او کمک کرد تا بهآرامی و با روش ایمن از زمین بلند شود.
بعد از زمین خوردن سالمند چه علائمی خطرناک است؟
از دست دادن هوشیاری، گیجی شدید، تشنج، خوابآلودگی غیرطبیعی، سردرد شدید یا رو به افزایش، استفراغ مکرر، ضعف یا بیحسی جدید، اختلال در صحبت کردن یا راه رفتن، درد شدید یا احتمال شکستگی و آسیب جدی به سر، گردن یا ستون فقرات از علائمی هستند که نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارند. اگر سالمند پس از سقوط ضربه به سر داشته باشد و داروهای مؤثر بر انعقاد خون مصرف کند، اهمیت ارزیابی پزشکی بیشتر است.
آیا زمین خوردن در سالمندی طبیعی است؟
خیر. اگرچه احتمال سقوط با افزایش سن بیشتر میشود، زمین خوردن نباید بهعنوان بخش اجتنابناپذیر سالمندی پذیرفته شود. بسیاری از عوامل خطر سقوط، مانند ضعف عضلات، مشکلات بینایی، بعضی داروها و خطرهای محیطی، قابل شناسایی و در بسیاری موارد قابل اصلاح هستند.
چه زمانی سالمند به ارزیابی تخصصی خطر سقوط نیاز دارد؟
اگر سالمند در یک سال گذشته چند بار زمین خورده، هنگام ایستادن یا راه رفتن احساس ناپایداری دارد، از افتادن میترسد، بهتازگی توانایی حرکتی او کاهش یافته یا در اثر سقوط آسیب دیده است، بهتر است خطر سقوط او بهصورت تخصصی ارزیابی شود. ارزیابی میتواند شامل بررسی تعادل، راه رفتن، قدرت عضلات، بینایی، داروها، بیماریهای زمینهای و ایمنی محیط باشد.
